मुंबई | स्वरा साम्राज्ञी आशा भोसले यांचे रविवारी (१२ एप्रिल २०२६) मुंबईतील रिच कॅन्डी (ब्रीच कॅंडी) रुग्णालयात वयाच्या ९२ व्या वर्षी उपचारादरम्यान निधन झाले. जगभरातील कोट्यावधी रसिकांच्या हृदयावर अधिराज्य गाजवणाऱ्या या दिग्गज गायिकेच्या जाणेने संगीतजगत orphaned झाले आहे. सप्त सुरांचे आकाश पोरके झाले असं म्हणत चाहते आणि कलाकार शोकात बुडाले आहेत.
आजारपण आणि निधन
शनिवारी (११ एप्रिल) संध्याकाळी आशाताईंना हृदयविकाराचा झटका आणि फुफ्फुसांचा त्रास जाणवला. तात्काळ ब्रीच कॅंडी रुग्णालयात दाखल करण्यात आल्या, जिथे मल्टीपल ऑर्गन फेल्युअरमुळे त्यांचा अंत झाला.
परिवाराने चेस्ट इन्फेक्शन असं सांगितलं होतं, पण डॉक्टरांनी कार्डियाक अरेस्ट आणि एकाधिक अवयव अपयशी ठरल्याचं स्पष्ट केलं.
त्यांच्यावर सोमवारी (१३ एप्रिल) दुपारी ४ वाजता शिवाजी पार्क दाहिनी स्मशानभूमीवर अंत्यसंस्कार होणार आहेत.
प्रारंभिक जीवन
आशा भोसले यांचा जन्म ८ सप्टेंबर १९३३ रोजी महाराष्ट्रातील सांगली येथे झाला. दीनानाथ मंगेशकर आणि शेवंती मंगेशकर यांचे ते धाकटे मूल होते; लता मंगेशकर, उषा मंगेशकर आणि मीना खाडीलकर या त्यांच्या बहिणी होत्या.
वयाच्या १०व्या वर्षीच त्यांनी मराठी चित्रपट ‘माझा बल’मधील ‘चल चला नव बाला’ या गाण्याने डेब्यू केला.
त्यांचे वडील दीनानाथ हे त्यांचे पहिले संगीत शिक्षक होते; लहानपणापासूनच त्यांनी कठोर परिश्रमाने स्वरसाधना केली.
संगीत कारकीर्द
१९४८ मध्ये हिंदी चित्रपट ‘चुनरिया’मधील ‘सावन आया’ या गाण्याने हिंदीत पदार्पण. नयादौर (१९५७), तीसरी मंजिल (१९६६), उमराव जान (१९८१) आणि रंगीला (१९९५) हे त्यांच्या करिअरचे मैलाचे दगड ठरले.
त्यांनी १२,००० हून अधिक गाणी गायली, ज्यात मराठी, हिंदी, भोजपुरी, बंगाली अशा अनेक भाषा होत्या. ओ.पी. नायर, आर.डी. बर्मन यांच्यासोबतच्या जोडीने त्यांना ‘प्लेबॅक क्वीन’ बनवलं.�
मधुबाला, माला सिन्हा यांसारख्या अभिनेत्रींसाठी त्यांनी स्वर दिले; किशोर कुमार, मोहम्मद रफी यांचे जवळचे सहकारी होते.
लोकप्रिय गाणी
‘परदे में रहने दो’ (शिकार, १९६८)
‘पिया तू अब तो आजा’ (कारवान, १९७१)
‘दम मारो दम’ (हरे राम हरे कृष्णा, १९७२)
‘दिल चीज़ क्या है’ (उमराव जान, १९८१)
‘ये मेरा दिल’ (डॉन, १९७८)
‘राधा कैसे न जले’ (लगान, २००२)�
त्यांची गाणी आजही तरुण पिढीला आकर्षित करतात; ‘पान खाए सैयाँ तोहारे’ सारखी गाणं अमर आहेत.
पुरस्कार आणि सन्मान
फिल्मफेअर अवॉर्ड्स: ६ वेळा सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका (१९६६-१९७८). विशेष पुरस्कार रंगीला (१९९५) साठी.
राष्ट्रीय फिल्म पुरस्कार: उमराव जान (१९८१), इजाजत (१९८६).
लाइफटाइम अचीव्हमेंट: फिल्मफेअर (२००१), पद्मविभूषण (२००८).
आयएफए अवॉर्ड लगानसाठी (२००२).
वैयक्तिक जीवन
१९४९ मध्ये गणपतराव भोसले यांच्याशी लग्न; दोन मुले – हेमंत (कर्करोगाने मृत्यू), आनंद आणि मुलगी वर्षा (आत्महत्याने मृत्यू).
१९८० मध्ये आर.डी. बर्मन यांच्याशी दुसरे लग्न; १९९४ मध्ये बर्मन यांचे निधन.
त्यांना खाना बनवण्याचं छंद होतं; ऑडी कार्सचा संग्रह होता.
